Met de Kamerbrief grondbeleid van 26 oktober 2026 zet het kabinet een belangrijke stap naar een eerlijker speelveld tussen publieke en private partijen in gebiedsontwikkeling. Jarenlang zorgde de comparatieve methode ervoor dat grondwaarden sterk opliepen, terwijl gemeenten en het rijk steeds grotere tekorten moesten opvangen voor publieke voorzieningen zoals betaalbare woningen, wegen, groen, water, mobiliteit en leefbaarheid. Dat systeem liep vast.

De Vereniging van Grondbedrijven (VvG) verwelkomt daarom de keuze van het kabinet om afscheid te nemen van de comparatieve methode bij het bepalen van de inbrengwaarde. Daarmee wordt een belangrijke oorzaak van oplopende publieke tekorten aangepakt en wordt een hardnekkige scheefgroei in het grondbeleid gecorrigeerd.

Tegelijkertijd is dit pas het begin. De voorgestelde residuele methode kan bijdragen aan een beter functionerend kostenverhaal en een versnelling van de woningbouw, maar alleen als het kabinet kiest voor duidelijke landelijke kaders en uniforme (taxatie)regels. Zonder heldere spelregels dreigt het risico dat discussies over vergelijkingsobjecten worden ingeruild voor discussies over aannames, opbrengsten, kosten en risico’s. Niemand kan de toekomst voorspellen, maar dit wordt nu wel verwacht. Dan verschuift het probleem slechts van de ene naar de andere tafel en lopen woningbouwprojecten opnieuw vertraging op. De VvG betreurt het daarom wel dat het kabinet niet gekozen heeft voor de veel eenvoudiger methode van de gebruikswaarde als basis voor het bepalen van de inbrengwaarde. Dit in lijn met het kabinet Schoof.

Wie meer woningen wil, zal ook moeten accepteren dat de wegen, parken en voorzieningen die daarvoor nodig zijn ergens van betaald worden. Zonder kostenverhaal geen woningbouw of we moeten landelijk de belastingen fors verhogen om alle tekorten af te dekken.

De VvG is verheugd dat de comparatieve methode voor het bepalen van de inbrengwaarde nu daadwerkelijk ter discussie wordt gesteld. Gemeenten hebben al jaren benadrukt dat deze methode onvoldoende mogelijkheden biedt om publieke kosten volledig te verhalen en daarmee een belemmering vormt voor een effectieve uitvoering van de woningbouwopgave.

De keuze voor de residuele waardemethode zien wij als een stap in de goede richting. Tegelijkertijd zien wij dat de residuele methode zeer complex is. Dit komt doordat de uitkomst afhankelijk is van vele variabelen en aannames die een taxateur moet maken. Dat vergroot de kans op discussies, procedures en vertraging. Wij betreuren daarom dat niet is gekozen voor de veel eenvoudiger methode van de gebruikswaarde als basis voor de inbrengwaarde bij het kostenverhaal. De gebruikswaarde biedt niet alleen meer eenvoud en voorspelbaarheid, maar kan ook effectiever bijdragen aan het beperken van grondspeculatie. De residuele methode kan daarmee worden gezien als een stap vooruit, maar voor de VvG blijft de gebruikswaarde het meest wenselijke eindbeeld.
 
De residuele taxatiemethode kan gaan helpen, maar dit is wel afhankelijk van de verdere uitwerking. Het is voor de VvG van groot belang dat er heldere wettelijke kaders en randvoorwaarden worden opgenomen aanvullend op de motie-Grinwis. Zonder dergelijke voorwaarden bestaat het risico dat taxateurs hun eigen berekeningsmethodiek en aannames blijven hanteren, los van de feitelijke gemeentelijke kosten. Hierdoor bestaat het risico dat er in de praktijk nauwelijks iets verandert ten opzichte van de huidige situatie. In dat geval wordt de gewenste verbetering van het kostenverhaal niet bereikt.
De VvG is bereid constructief mee te denken over deze uitwerking. Ons doel blijft een systeem dat gemeenten daadwerkelijk in staat stelt publieke kosten te verhalen, grondspeculatie te beperken en woningbouw te versnellen, met zo min mogelijk discussies, procedures en vertragingen. Alleen dan levert de wijziging een betekenisvolle bijdrage aan de volkshuisvestelijke opgaven van de komende jaren. Daarbij roepen wij op om de gebruikswaarde onderdeel te laten blijven van toekomstige onderzoeken en beleidsontwikkeling. Als deze mogelijkheid pas over tien of vijftien jaar opnieuw wordt verkend, gaat onnodig tijd verloren.

Het woningtekort vraagt om snellere gebiedsontwikkeling. Vertragingen en financiële tekorten hangen vaak samen met grondbeleid. Grondbeleid is niet nieuw en gemeenten zetten het al als instrument in. Wel is de context veranderd, waardoor gemeenten herbezinnen op hun rol. Hoe houd je als gemeente regie en welke instrumenten zet je wanneer in? In deze webinarreeks bespreken experts een aantal grondbeleidsinstrumenten en hoe die in de praktijk werken.

Op 30 juni 2026 trapten we de reeks af met een introductiewebinar. Daarin bespraken we het belang van vroegtijdige inzet van grondbeleid, de rol van gemeenten in gebiedsontwikkeling en de keuze voor passende instrumenten. Klik hier om dit webinar terug te kijken. Op 23 september 2026 zal het webinar gaan over samenwerking bij sociale woningbouw. Meer informatie hierover volgt nog, evenals over de komende webinars (26 oktober 2026: Grondverwerving: minnelijk, voorkeursrecht gemeenten en onteigenen, 7 december 2026: Taxaties en marktconforme prijzen, 18 januari 2027: Kostenverhaal: publiekrechtelijk onder de Omgevingswet, privaatrechtelijk, 1 maart 2027: Anterieure overeenkomst: wat neem je op en hoe voer je de onderhandeling?).

Op donderdag 4 juni 2026 heeft de ALV besloten om de voordracht van Okke Hefti tot bestuurslid/secretaris van de Vereniging van Grondbedrijven te aanvaarden. Okke werkt als strategisch adviseur grondbeleid en investeringsagenda bij de gemeente Enschede. Met zijn kennis en ervaring verwelkomen wij hem van harte in het bestuur. Hij volgt Bram van Uden op, die zich de afgelopen vier jaar met grote betrokkenheid heeft ingezet als bestuurslid van de VvG.

Wij wensen Okke veel succes en plezier in zijn nieuwe bestuursfunctie en bedanken Bram hartelijk voor zijn jarenlange, waardevolle en toegewijde inzet voor de Vereniging van Grondbedrijven. We zijn hem zeer erkentelijk voor zijn bijdrage aan de vereniging en wensen hem alle goeds voor de toekomst.

Het huidige systeem voor kostenverhaal bij gebiedsontwikkeling zit fundamenteel scheef. Gemeenten moeten publieke investeringen doen, maar door te hoge inbrengwaarden — gebaseerd op de waarde ná functiewijziging — kunnen ze die kosten vaak niet volledig verhalen. Het gevolg: miljarden aan publieke tekorten, terwijl grondeigenaren een forse waardestijging kunnen incasseren zonder eerst bij te dragen aan de noodzakelijke publieke investeringen.

De oplossing is eenvoudig en eerlijk: baseer de inbrengwaarde op de huidige gebruikswaarde van de grond (bijvoorbeeld de landbouwwaarde). Dit maakt de kostengrondslag realistisch, zorgt dat gemeenten hun publieke kosten veel vaker wél kunnen verhalen en plaatst de waardestijging voor de grondeigenaar, terecht, ná aftrek van publieke kosten.

Dit remt speculatie, drukt kunstmatig hoge grondprijzen en vermindert de noodzaak voor subsidies — terwijl reguliere ontwikkelprojecten gewoon haalbaar blijven.

Met een zorgvuldige overgangsregeling wordt voorkomen dat lopende plannen of reeds aangekochte gronden in de knel komen.

Kortom: een aanpassing in de grondslag van kostenverhaal zorgt voor een eerlijker systeem, minder publieke tekorten en op termijn een gezondere, beter functionerende markt.

Regelmatig verschijnen er publicaties op het gebied van grondbeleid en gebiedsontwikkeling en zaken die deze onderwerpen raken. Een overzicht van diverse publicaties kunt u hier vinden.